Daarnaast is er veel aandacht voor de invloed die Calvijn heeft gehad op het gebied van religie, bouwkunst, kunst in het algemeen in de Noordelijke en Zuidelijke Nederlanden, huwelijk en echtscheiding, opvoeding etc. Speciaal aandachtsveld is het thema kerkmuziek en alles wat Calvijn daarvoor heeft betekend. Calvijn en de Nederlanden heeft als bijlage een unieke CD van het bekende ensemble Camerata Trajectina onder de titel: ‘Calvijn in de Gouden Eeuw’.

Inhoudsopgave:

1. Zicht op de Reformatie, Olivier Fatio

2. Genxe8ve in de tijd van Calvijn, Bxe9atrice Nicollier

3. Beelden van Calvijn, Herman J. Selderhuis

4. Calvinisme in Vlaanderen, Guido Marnef

5. Calvinisme in de Nederlanden, William den Boer

6. Calvijn, een schets van zijn leven en werk, Elsie McKee

7. Calvijns vrouwen, Machiel A. van den Berg

8. Calvijn: mythe en werkelijkheid, Isabelle Graesslxe9

9. Calvijn en de jeugd: kinderen en jongeren in de theologie van Johannes Calvijn, Anneke Kloosterman van der Sluys

10. Calvijn en de muziek, Jan Smelik

11. Het Geneefse Psalter, Jan R. Luth

12. Het Geneefse Psalter in Nederland, Jan R. Luth

13. Calvinisme en beeldende kunst in de Nederlanden in de zestiende en zeventiende eeuw, Ilja M. Veldman

14. Calvijn over huwelijk, seksualiteit en echtscheiding, John Witte jr.

15. ‘Tot troost en onderwijzing’. Nederlandse Calvijnvertalingen tot 1618, Mirjam G.K. van Veen

16. Calvijn in Hasselt, Herman J. Selderhuis

17. CD Camerata Trajectina, Louis Grijp

Bron: Jubileumwebsite 500 jaar Calvijn

Calvijn en de XVII Provincixebn is a post from lagelanden.web-log.nl.

Hollandse sporen op Manhattan is a post from lagelanden.web-log.nl.

x84Keulen is een aartsbisdom. Tot de zestiende eeuw werd vanuit deze Duitse stad een omvangrijk deel van Nederland kerkelijk bestuurd. Voor veel mensen die onderzoek doen naar de middeleeuwen is dit dan ook een plek van grote betekenis. In het archief van Keulen lagen veel waardevolle documenten over Nederland, die veelal in zeer goede staat waren.x94

Janssen promoveerde in Leiden en werkte tot voor kort in Cambridge. Sinds dit jaar is hij als postdoc terug aan de Universiteit Leiden. Hij bestudeert het leven van Nederlandse katholieken die in de tachtigjarige oorlog naar Keulen vluchtten, om zo aan het juk van Willem van Oranje te ontkomen.

Ook voor de periode nxe1 de tachtigjarige oorlog was het Stadsarchief een belangrijke bron voor onderzoekers uit Nederland, zegt Janssen. Keulen ligt op een strategische plek aan de Rijn en was daardoor altijd een belangrijke handelspost. Economische historici konden er onder meer handelsregisters uit die tijd bestuderen. Bovendien had Keulen ook een oude universiteit, waar vele Nederlanders studeerden.

Aanvankelijk had Janssen gepland om midden maart naar Keulen te reizen voor onderzoek. x84In het Stadsarchief lagen namenlijsten van de katholieke vluchtelingen. De Jezuxefeten van het Maria-broederschap, waarbij velen zich aansloten, documenteerden alles heel goed. Zo zijn er boeken waarin beschreven staat welke activiteiten er voor hen georganiseerd werden. Ik vrees dat deze verloren zijn gegaan, net als vele brieven uit die tijd.x94

De Leidse wetenschapper heeft een klein sprankje hoop dat van de namenlijsten films en foto’s zijn gemaakt. x84Hopelijk heeft iemand die in zijn bezit. Maar ook dan kan het maanden of jaren duren, voordat ik die kan zien. Bovendien hebben de Keulse archivarissen nu wel wat anders aan hun hoofd dan voor elke wetenschapper uit te zoeken wat er precies bewaard is geblevenx94, aldus de historicus.

Janssen noemt het rampzalig wat er in Keulen gebeurd is. x84Er lag daar zo veel mooi materiaal dat nog nauwelijks door iemand bestudeerd is. Niet alleen voor onderzoekers die de Nederlandse geschiedenis bestuderen; voor onderzoekers uit heel de wereld is er veel verloren gegaan.x94

De komende tijd moet Janssen zich bezinnen op de voortzetting van zijn onderzoek. x84Ik weet wat er in Keulen lag, ik weet dus precies wat ik mis in mijn onderzoek. Dit daagt mij tegelijkertijd uit om creatief te zijn met materiaal dat elders opgeslagen ligt.x94

Bron: Trouw, 9 maart 2009

Nederlands archief vergaan in Keulen is a post from lagelanden.web-log.nl.

door George Marlet

De samenwerking tussen de Nederlandse en Belgische marine is ongekend innig. Al houden beide landen voorlopig wel een eigen zeemacht.

Van een afstand valt het fregat in de Nieuwe Haven in Den Helder niet uit de toon. Dichterbij blijkt het schip een afwijkend registratienummer te hebben: F931.

Ook de naam is voor Nederlandse begrippen ongebruikelijk: Louise-Marie. De Nederlandse marine vernoemt tot nog toe geen schepen naar vrouwen. De Belgische marine daarentegen wel, in dit geval gaat het om de vrouw van de eerste koning van Belgixeb, Leopold. Het Multipurpose-fregat Leopold x96 een fregat dat zowel doelen onder als boven het water kan opsporen en bestrijden x96 is al op weg naar de Middellandse Zee om de VN-operatie voor de kust van Libanon (Unifil) te leiden.

Zonder de samenwerking met de Nederlandse marine zou de Unifil-operatie niet mogelijk zijn. x84Ik schroom niet om te zeggen dat het voor ons moeilijk zou zijn om als marine te overlevenx94, zegt admiraal Jean-Paul Robyns, tweede man van x92Admiraal Beneluxx92. In deze staf, gevestigd in Den Helder, werken de marines van Nederland en Belgixeb steeds nauwer samen. Zo nauw dat de vraag voor de hand ligt of de twee landen niet met xe9xe9n zeemacht toe kunnen. Nee, zegt luitenant-generaal Rob Zuiderwijk, commandant van de Nederlandse marine. x84Zo lang er geen gemeenschappelijk buitenlands- en veiligheidsbeleid is, willen beide landen een gebalanceerde marine die zelfstandig kan reageren op verschillende situaties. Maar door de samenwerking zijn we wel in staat om meer te doen. En dat we die samenwerking intensiveren, is een logische ontwikkeling.x94

Tamelijk geruisloos zijn de Nederlandse en Belgische marine vervlochten geraakt tot een organisatie die in hoge mate uitwisselbaar is. De Belgische marine, aanzienlijk kleiner dan de Nederlandse, is dankzij de aankoop van twee Nederlandse Multipurpose-fregatten (ook wel aangeduid als M-fregat) nu in staat om internationaal haar partij mee te blazen. De fregatten worden in Nederland door Nederlands en Belgisch personeel onderhouden, samen met de drie Nederlandse zusterschepen. Verschillende opleidingen zijn gecombineerd, in Den Helder en op de vlootbasis in Zeebrugge. Beide commandanten spreken van een win-winsituatie. x84Met de grootste win aan de Belgische kantx94, erkent admiraal Robyns. Zijn collega Zuiderwijk beschouwt het als winst dat de Nederlandse marine door de samenwerking doelmatiger en flexibeler kan werken.

Nederlandse officieren werken tijdens de Unifil-missie voor de kust van Libanon (bedoeld om wapensmokkel tegen te gaan) aan boord van BNS Leopold. Belgische marineofficieren draaien vanaf augustus op Nederlandse schepen mee als Nederland de EU-missie Atalanta (tegen piraterij) leidt. Admiraal Robyns wil volgend jaar tijdelijk overtollige Belgische officieren aan boord van Nederlandse schepen plaatsen.

Naast de bestaande gezamenlijke opleidingen zijn er plannen voor een nieuwe technische opleiding in Den Helder en Zeebrugge. Op het gebied van materieel werken Nederland en Belgixeb al langer samen. De bouw van de mijnenjagers was een gezamenlijk project. Als er x96 rond 2025 x96 een opvolger moet komen voor de M-fregatten, vindt admiraal Robyns het x92niet meer dan logischx92 dat Nederland en Belgixeb samen optrekken. Dat geldt mogelijk op kortere termijn ook voor het onderhoud van de nieuwe marinehelikopter NH-90 en de opleiding van monteurs en vliegers.

Bij de samenwerking is de Franse taal nog weleens een barrixe8re. De bijna vierhonderd kilometer die Zeebrugge van Den Helder scheiden, is ook een hobbel. x84Als ze hier eenmaal zitten, willen ze niet meer wegx94, zegt Robyns, zelf met tussenpozen meer dan elf jaar in Den Helder geplaatst. Lachend: x84Vroeger kon je in Den Helder moeilijk aan een goeie fles wijn geraken of een goed restaurant, maar dat verbetert met de dag.x94

Bron: Trouw, 27-02-2009

Nauwere samenwerking Benelux-Marine is a post from lagelanden.web-log.nl.

Die had bij het begin van het carnaval via regionale tv-zenders in Belgisch en Nederlands Limburg laten weten dat hij nog vxf3xf3r het einde van aswoensdag het beeld van Ambiorix weg zou komen halen om het naar Venlo te verslepen. Want Ambiorix is hoogstwaarschijnlijk een Venlonaar. Niet ver van Venlo, in het Jammerdal had Ambiorix in 54 voor Christus de troepen van Julius Caesar in de pan gehakt. Ambiorixx92 standbeeld hoort dan ook in Venlo te staan, zo had Pollux eerder in een opiniestuk in deze krant vorig jaar beweerd: een bewering, die hij nadien ook nog tijdens de Venlose revue De Slaag um x92t Jaomerdal had herhaald.

,,Laat Pollux maar komen, we lusten hem rauw. Niemand komt aan onze Ambiorix. We hebben een groot aantal sterke Ambiorix-mannen klaar staan om het beeld in Tongeren te houdenx94, laat Smullenburg weten. Hij weet zich geruggensteund door burgmeester Carmen Willems. Zij had haar instemming betuigd met een door jeugdprins Jordy I voor de regionale zender TV Limburg voorgelezen proclamatie dat er ,,onweerlegbaarx94 bewijs is dat Ambiorix uit Tongeren komt en dat zijn standbeeld nergens anders thuis hoort dan in Tongeren.

Of Pollux daadwerkelijk nog het beeld van Ambiorix uit Tongeren komt halen, kon dinsdag niet achterhaald worden. Via de antwoordfunctie op zijn gsm-apparaat liet de Venlonaar weten dat hij in New York zit. Maar het kan ook een carnavaleske schijnbeweging zijn om de Tongerse Ambiorix-bewakers te misleiden…

Bron: De Limburger/Limburgs Dagblad, 24-02-2009

Noot van de redactie: Sinds 23 januari van dit jaar vormen de twee Limburgse dagbladen uit Nederlands en Belgisch Limburg gezamenlijk een redactie in het teken van grensoverschrijdende Limburgse samenwerking. Een voorbeeld ter navolging door Brabant en Zeeland?

Ambiorix: Tongeren of Venlo? is a post from lagelanden.web-log.nl.

Doornik, ooit het Genxe8ve van het noorden

In de zestiende eeuw had het protestantisme meer ingang gekregen in de zuidelijke dan in de noordelijke Nederlanden. Een deel van het huidige Belgixeb was zelfs enige tijd streng calvinistisch. In vier artikelen maken we een tocht door het Belgische land: Doornik, Gent, Kortrijk en Antwerpen, met als afsluiting een interview met een historicus. Deel 1: Doornik.

Het hart van de prachtige stad Doornik is het marktplein. Het kijkt uit op de imponerende kathedraal waarvan vijf torens boven de huizen uitrijzen. Aan de andere kant staat de slanke toren van het Belfort. Op het plein staat ook het meer dan manshoge monument van Christine de Lalaing. Ze wijst met haar ene hand naar de kathedraal en in haar andere houdt ze een wapen vast. Ze hebben alle drie -de kerk, het Belfort en het monument- met de hervorming te maken. Van Guido de Brxe8s, degene wiens naam onafscheidelijk aan de geschiedenis van Doornik verbonden is, lijkt echter geen spoor te ontdekken. Of toch wel?

In Doornik (x94Tournaix94 is beter) spreken de inwoners Frans. Het ligt in de provincie Henegouwen, precies over de grens met Vlaanderen en vlak bij de grens met Frankrijk. De stad telt ongeveer 70.000 inwoners en is na Tongeren de oudste stad van Belgixeb.

Tournai is in het verleden verschillende keren Frans gebied geweest, en ook een keer Engels, Spaans, Oostenrijks en Nederlands.

In de tijd van de hervorming speelde Doornik een belangrijke rol. Het was de meest protestantse stad van de Nederlanden en werd zelfs het Genxe8ve van het noorden genoemd. Op zeker moment, rond 1566, waren 18.000 inwoners van de 25.000 inwoners protestant. Het is inmiddels toch allemaal anders geworden.

Rue Marvis
Eerst maar eens zoeken naar sporen van Guido de Brxe8s, de opsteller van de Nederlandse Geloofsbelijdenis, die hier gewoond heeft. Stadsgids Frederica de Rop weet wel waar het huis van de Doornikse hervormer gestaan heeft. x84De Brxe8s woonde aan de overkant van de Schelde, die door de stad stroomt, in de Brixiuswijk. Daar was niet de bisschop van Doornik, maar van Kamerijk de baas. Hij had een schuilnaam en noemde zich Jerome.x94

Het is spitsuur. Het kruispunt is geblokkeerd. De stadsgids wijst naar een gedeelte van de oude stadsmuur dat is blijven staan. x84Guido de Brxe8s woonde hier vlakbij, in de Rue Marvis. Hij had zijn boeken en documenten in een tuinhuisje bij de muur verstopt.x94

Guido de Brxe8s (x84Guy de Bray, zoals hij heette, en hij sprak alleen maar Fransx94) is bekend geworden door het opstellen van een geloofsbelijdenis, de Confessio Belgica, de Nederlandse Geloofsbelijdenis. Hij werd in 1522 in Bergen (Mons) geboren. Door zijn beroep als glasschilder kwam hij in aanraking met de Bijbel en hij werd calvinist. Guido de Brxe8s studeerde onder andere bij Calvijn voor predikant. In 1559 vestigde hij zich in Doornik, waar de calvinistische invloed snel toenam.

In 1561 trok een grote groep protestanten meerdere avonden psalmenzingend langs de huizen van de burgemeester, de schout en de bisschop. In deze x94chanteriesx94 zat een strijdmotief, waarin Guido de Brxe8s zich niet kon vinden. Hij vond dat je je op een nette manier moet presenteren en dat je de overheid moet gehoorzamen.

Tour Henri VIII
Op de geruchten dat honderden jongelui in Doornik op straat Franse psalmen zongen, stuurde de regering twee ambtenaren, die verblijf hielden op het kasteel. Dat was gebouwd door de Engelse koning Hendrik VIII, die in 1513 Doornik veroverd had. Aan het uiteinde diende een massieve toren (x94Tour Henri VIIIx94 genoemd) als wachttoren.

Het kasteel staat er niet meer, maar de toren nog wel. De toren bevat twee ronde, boven elkaar geplaatste zalen en wordt verlicht door een ronde opening in de koepel. De muren hebben aan de voet een dikte van ruim zes meter. De metershoge steenmassa in het park bij de Rue du Rempart staat op dit moment in de steigers, maar de deur met de woorden x94Tour Henri VIII (1513-1518)x94 niet.

Guido de Brxe8s wilde de overheid een geloofsbelijdenis aanbieden, maar dat kon niet, omdat hij gezocht werd. Daarom gooide hij, of een medewerker, in de nacht van 1 op 2 november 1561 een pakket, bestaande uit de geloofsbelijdenis en brieven aan verschillende overheden, over de buitenste muur van het kasteel van Hendrik VIII.

Ambtenaren lieten in de stad een onderzoek instellen. Guido de Brxe8s vluchtte de stad uit, maar het tuinhuisje, waarin hij zijn boeken bewaarde, werd ontdekt en viel in handen van de vervolgers. Zijn boeken gingen verloren.

Veroordeeld
Na een paar jaren rondgezworven te hebben, ging De Brxe8s in 1566 naar het dicht bij Doornik gelegen Valenciennes. De protestantse stad werd belegerd en ingenomen. Guido de Brxe8s wist te vluchten, samen met enkele anderen. Ze werden ontdekt toen ze naar een herberg gingen om wat te eten. Guido de Brxe8s en medepredikant Peregrin de la Grange werden ter dood veroordeeld.

In een brief in de gevangenis schreef hij: x84Deze leer die u hebt gehoord, is dezelfde die onderwezen is door de apostelen en bewaard in de Vroege Kerk, vervolgens verzegeld en bekrachtigd door het bloed van alle martelaren. En als het God behaagt mij daartoe te brengen, zal ik geen enkel bezwaar maken haar te verzegelen door mijn eigen bloed.x94 Hij werd opgehangen.

De door Guido de Brxe8s geschreven Nederlandse Geloofsbelijdenis is nog steeds een van onze belijdenisgeschriften. Helaas is er in Doornik niets dat direct aan hem herinnert, zelfs geen straatnaam. Zou De Brxe8s het zelf gewild hebben?

Grote Markt
In Doornik had de hervorming al vroeg haar intrede gedaan. De eerste calvinistische predikant was Pierre Brully, die in 1545 op de Grote Markt verbrand werd. Stadsgids De Rop wijst naar het Belfort en zegt dat hier vroeger de gevangenis was voor geloofsvervolgden. Ze vertelt van Marie de Pierrxe9, die in 1545 levend begraven werd op de Grote Markt. Anderen werden onthoofd of opgehangen of ze kregen een brandmerk. Vanaf 1 juli 1541 is het schavot jarenlang op de Grote Markt blijven staan.

De magistraten kondigden, aldus Frederica, vonnissen af vanaf een soort balkon van La Breteque, nu cafxe9 x94le Centralx94. Hier werden in 1568 ook namen voorgelezen van gevluchte hervormden, onder wie Ambroise de Wille, die in deze omgeving veel hagenpreken had gehouden.

De stadsgids wijst op een galerij aan een muur van de kathedraal, vanwaar hoogwaardigheidsbekleders terechtstellingen, die ook hier uitgevoerd werden, konden volgen. Eens trok in de kathedraal Bertrand le Blas met Kerst de hostie uit de handen van de priester. x84Misleide mensen, denken jullie dat dit Christus is, jullie Heere en Meester?x94 riep hij. Toen brak hij het brood in stukken en vertrapte het op de vloer.

Vreselijk was zijn straf. Zijn rechterhand en rechtervoet werden met hete ijzeren tangen uitgetrokken, evenals zijn tong, en hij werd boven een langzaam brandend vuur geroosterd tot hij verbrand was. Daarna werd zijn as in de Schelde gestrooid.

Christine de Lalaing
Nog is de vraag niet beantwoord wat het monument op de markt voorstelt. Het is een bronzen beeld van Christine de Lalaing. Zij was de protestantse vrouw van de gouverneur, die in 1581 de stad verdedigde tegen de Spaanse troepen onder leiding van Farnese, de hertog van Parma. Haar vurige bezieling mocht niet baten, want de stad werd na een langdurig beleg ingenomen. De calvinisten kregen een jaar de tijd om de stad te verlaten. Vanaf die tijd is het gedaan met de invloed van het calvinisme in Doornik.

Haar standbeeld siert het marktplein vanaf 1863. x84De kanunniken van de kathedraal waren boos dat een protestantse een standbeeld gekregen had, dat ook nog eens naar de kathedraal wees. Daarom ging de jaarlijkse processie niet over de Grote Markt. Dat is pas in 2001 veranderdx94, aldus Frederica.

Protestanten
De protestantse kerk van Doornik is gevestigd in twee samengevoegde huizen die dateren uit 1175. In het interieur valt een groot houten kruis aan de muur op.

Ds. Jean-Joseph Hugxe9 vertelt dat zondags meestal niet meer dan twintig mensen de kerk bezoeken. x84Ik ben geen calvinist, maar een christenx94, zegt hij. Ds. Hugxe9 houdt soms een oecumenische dienst samen met de rooms-katholieken.

De tijden zijn veranderd.

---

Calvinistische bezienswaardigheden in Doornik:

1. De Onze Lieve Vrouwekathedraal, waar Bertrand le Blas de hostie uit de handen van de priester trok.
2. Het Belfort, waar ook calvinisten gevangenzaten.
3. De Grote Markt, waar geloofsvervolgden terechtgesteld werden.
4. De Rue Marvis met het stukje oude stadsmuur, waar Guido de Bres in de omgeving woonde.
5. De Hendrik VIII toren, waar de geloofsbelijdenis over de muur werd gegooid.

Bron: Reformatorisch Dagblad, 8 januari 2009

Calvijn 2009: Doornik, Genxe8ve van het noorden is a post from lagelanden.web-log.nl.

Graag zouden wij u het bezoek van deze website over Jean-Marie Gantois willen aanbevelen: http://www.jeanmariegantois.com/

Jean-Marie Gantois was tijdens het Interbellum (maar ook na de oorlog) een voorvechter van Frans-Vlaanderen.

Jean-Marie Gantois en Frans-Vlaanderen is a post from lagelanden.web-log.nl.

Hugo de Schepper benadrukt gezamenlijke geschiedenis is a post from lagelanden.web-log.nl.

Belgisch en Nederlands Limburg als een geheel. Hun ambitie wordt breed gesteund. Er is ook protest: x84Hier wordt een klef wij-gevoel opgeroepen.x94

Maaseik, 10 dec. Steve Stevaert, de gouverneur van Belgisch Limburg, zegt het voor de zekerheid nog maar een keer: het is niet zijn bedoeling om zich af te scheiden van Belgixeb of Vlaanderen. Dat hij deze dinsdagavond in het grensstadje Maaseik het Limburgs Charter tekent, waarin beide Limburgen afspreken voortaan zoveel mogelijk gezamenlijk op te trekken, heeft andere redenen. De eendracht moet beide provincies opstoten in de vaart der volkeren. x84Grenzen zijn littekens uit een ver verledenx94, vindt Stevaert. x84Grenzen veroorzaken nooit welvaart.x94 Met andere woorden: weg ermee.

x84Het Europa van de toekomst is een Europa van de regio’sx94, zegt Lxe9on Frissen, commissaris van de koningin in Nederlands Limburg. x84We willen kracht uitstralen en geen zwakte. Daarom moeten we af van het beeld van Limburg als de blindedarm van Nederland.x94

De beide Limburgen werken al ruim dertig jaar samen in de Euregio Maas-Rijn met de Waalse provincie Luik, de Duitstalige gemeenschap in Belgie en de regio Aken. Het levert best wat op, maar het lukt niet om met vijven de snelheid te ontwikkelen die in de provinciehoofdsteden Hasselt en Maastricht gewenst wordt. Bij de feestelijke ondertekening van het Charter in Maaseik wordt het ontkend, maar in feite bestaat er nu een euregio van de twee snelheden. Het akkoord staat vol goede voornemens: grensoverschrijdend openbaar vervoer, een gezamenlijk project van de Limburgse kranten, onderwijssamenwerking, gezamenlijke gebiedsontwikkeling, xe9xe9n veiligheidsbeleid en nog veel meer. De slagroom op de taart: het zoveel mogelijk optrekken als xe9xe9n provincie met een West- en een Oost-Limburg.

Ter rechtvaardiging wijst het Charter op x91de vele culturele en historische bandenx92. Maar zijn die er wel? Guido Wevers is geboren en getogen in het x91West-Limburgsex92 Maasmechelen. Hij leidt het Theater aan het Vrijthof in Maastricht, hoofdstad van x91Oost-Limburgx92. Dit voorjaar organiseerde hij een showavond over de verschillen en overeenkomsten tussen de beide provincies. x84Als grap noemden we de toenadering een zomerliefde. Als de Maas, de grensrivier, laag staat, zoeken de beide Limburgen elkaar op. Maar hoe is dat in de winter?x94

In de beleving van Wevers bestaat de grens niet meer. x84Als ik als kind een winterjas nodig had, gingen we naar Hasselt en niet naar het dichterbij gelegen Maastricht. Als we al een keer naar Maastricht gingen, dan ging bij de grensovergang gejuich op in de bus als de commiezen je lieten doorrijden, omdat alle vrouwen boter in de voering van hun mantels smokkelden. Dat is allemaal veranderd.x94

Het Charter heeft de sympathie van de theaterdirecteur. x84Waar de beide Limburgen verschillen, is er sprake van complementariteit. Maar ze hebben ook een gemeenschappelijk verleden met de mijnen, ze delen een taal.x94

Joep Leerssen, hoogleraar moderne Europese letterkunde aan de Universiteit van Amsterdam, winnaar van de Spinoza-premie en opgegroeid in Maastricht en Mheer (‘Oost-Limburg’), zet vraagtekens bij de verwijzingen naar gemeenschappelijkheden. x84Dat ene Limburg heeft feitelijk bestaan van 1815 tot 1830×94, aldus de wetenschapper die van nationalisme zijn specialiteit maakte. x84Voor wie het heel ruim neemt van 1795 tot 1839. Beide gewesten delen wel de gewaarwording van marginaliteit. Beide Limburgen zijn in de beeldvorming een beetje het sukkeltje van hun land. Elke poging om dat te doorbreken en te zorgen voor een betere economie, beter onderwijs en betere infrastructuur is heel verstandig. Maar laat ze niet aankomen met een verhaal over culturele gemeenschap met een lange, gezamenlijke historie. Dat is een verkooppraatje. Hier wordt een klef wij-gevoel opgeroepen, waar politici beducht voor zouden moeten zijn.x94

Leerssen vermoedt dat de ambitieuze gouverneurs hun neus gaan stoten. x84Het noorden en zuiden van Nederlands Limburg zijn al nauwelijks bij elkaar te houden. Het lukt niet om MVV, Roda JC en Fortuna Sittard samen te voegen. Zou het dan wel lukken met twee provincies in twee verschillende landen?x94

Bron: NRC, 10-12-2008

Twee Limburgen sluiten verdrag is a post from lagelanden.web-log.nl.

geschreven door Jean Pierre van der Planken

Van 1814 tot 1830 waren Nederland en Belgixeb onder koning Willem I verenigd in het Koninkrijk der Nederlanden. In het Koninklijk Paleis aan de Meir te Antwerpen verwijst de Zaal der 17 Provincixebn (ook Hollandse Salon genoemd) naar deze korte periode. De zaal was pas een maand voor het begin van de Belgische Omwenteling klaar. Ze heeft dan ook slechts gedurende enkele weken dienst gedaan als ontvangstruimte die de Oranjedynastie moest verheerlijken. Het is opvallend dat ze de revolutie heeft overleefd, xe9n de 175 daaropvolgende jaren.

De inrichting
Het paleis aan de Meir is in 1745-1748 in rococostijl gebouwd door architect J.P. van Baurscheit in opdracht van Joan van Susteren, heer van x92s Gravenwezel en telg uit een rijk geslacht van rooms-katholieke bierbrouwers uit x92s Hertogenbosch. Na diens dood kwam het Vorstelyck Huis, zoals het toen door de Antwerpenaren werd genoemd, achtereenvolgens in het bezit van de families de Fraula, Roose de Baisy en de Bergeyck. De weduwe van Graaf de Bergeyck verkocht het paleis in 1812, tijdens het Franse regime, aan het keizerlijk kroondomein. Napoleon had immers behoefte aan een passende residentie in zijn Antwerpse Quartier impxe9rial, dat voor hem x93als een pistool gericht op Engelandx94 van groot strategisch belang was en dat hij regelmatig bezocht om er de uitbreidingswerken aan haven en forten te superviseren. Architect Verly begon in het paleis meteen aan de nodige aanpassingswerken: het interieur heeft daardoor ook nu nog een Empirekarakter x96 vooral in de slaapkamers van keizer en keizerin. Maar Napoleon zou het resultaat nooit te zien krijgen. Degene die op 29 juni 1814 vanaf het balkon op de Meir wxe9l de toejuichingen van het Antwerpse volk in ontvangst nam was zijn grootste vijand: de Russische tsaar Alexander I x85
In 1815 werd het gebouw ter beschikking gesteld van Willem I, de nieuwe koning van de Verenigde Nederlanden.

Vanaf 1827 droop het water langs de wanden van de eerste verdieping van het paleis tot op de gelijkvloerse verdieping. Er was een regenwaterreservoir op zolder om bluswater te hebben en het erbij horende regenafwateringssysteem was inefficixebnt. Er moesten dan ook dringende herstellingswerken worden uitgevoerd aan de rechtse voorbouw en aan de trapzaal, wat als een gelegenheid werd gezien om ook de inrichting te renoveren. In oktober 1829 gaf Willem I aan de Antwerpse schilder en directeur van de Kunstacademie Matthias Van Bree de opdracht een salon op de eerste verdieping in te richten als een representatieve ontvangstruimte. Van Bree, die ook gemeenteraadslid was, stelde voor de Zaal der 17 Provincixebn een iconografisch programma op dat de grootsheid van de Oranjedynastie moest benadrukken en dat door de koning werd goedgekeurd.
In de wanden van het vertrek bracht Van Bree vier historische halfrelixebfs aan waar hij zelf de tekeningen op ware grootte voor had geleverd. Hij liet het werk in pleister uitvoeren door twee van zijn beste leerlingen: de jonge beeldhouwers Willem Geefs, die 10 jaar later ook het Antwerpse Rubensstandbeeld zou maken, en Jan Baptist de Cuyper. Het was de bedoeling dat de halfrelixebfs later in marmer zouden worden uitgekapt, maar gezien de nakende gebeurtenissen is dat er nooit van gekomen. Een eerste halfrelixebf beeldt de eed van Claudius Civilis uit tijdens de Bataafse opstand tegen de Romeinen. In de iconografie van de Oranjedynastie verwijst deze Claudius Civilis eigenlijk naar Willem van Oranje als aanvoerder van de Nederlandse opstand tegen de Spaanse koning Filips II.
Een tweede halfrelixebf toont het bezoek van de Russische tsaar Peter de Grote aan de scheepswerven in Zaandam in 1697. De grote tsaar had overigens in dezelfde periode ook de Antwerpse scheepswerven bezocht, maar deze locatie kan moeilijk met de uitbeelding in het halfrelixebf worden geassocieerd aangezien dat op geen enkele manier de Oranjedynastie verheerlijkt.

Wel zal het een rol hebben gespeeld dat Anna Paulowna (1795-1865), zuster van de Russische tsaar Alexander I, de echtgenote was van de Nederlandse kroonprins en dat het koppel, met hun kinderen, graag en regelmatig in het Antwerpse paleis verbleef. De twee overige halfrelixebfs tonen de aanbieding van de Engelse kroon, in 1689, aan stadhouder Willem III en de kroning van koning Willem I in 1815.

Rond de kroonluchter liet Van Bree op het plafond 18 wapenschilden aanbrengen: die der Zeventien Provincixebn die in de zestiende eeuw de Nederlanden vormden xe9n het wapenschild van het Prinsbisdom Luik dat in de zestiende eeuw niet tot de Bourgondische Nederlanden behoorde, maar nu wel deel uitmaakte van het nieuwe koninkrijk. Het kostte enige moeite om van elk der voormalige 17 provincixebn het juiste wapenschild te vinden. Een ambtenaar van de provincie Antwerpen moest er een intense briefwisseling voor voeren.
In een fries bovenaan de vier muren zijn 24 medaillonportretten van historische personages opgenomen. Dit werk werd uitgevoerd door Jozef de Cuyper, nog een andere leerling van Van Bree. De portretten op de medaillons zijn vooral verbonden met de geschiedenis van de Noordelijke Nederlanden. Onder elk portret staat de naam van de geportretteerde, in het Frans.
De 24 medaillons tonen de portretten van vijf leden van de Oranjedynastie (Willem van Oranje, Maurits van Nassau, Willem Hendrik van Nassau, Willem III van Oranje, koning Willem I), zes Noord-Nederlandse staatslieden en militaire aanvoerders uit de Gouden Eeuw (graaf Philips van Hohenlohe, Diederick van Sonoy, Jan van Galen, Piet Hein, Michiel de Ruyter, Maarten Harpertszoon Tromp), keizer Karel V en diens raadsman Willem van Croy, de auteur van het Wilhelmus Filips van Marnix van Sint-Aldegonde, de Bataafse held Kattenwald, de 15de-eeuwse Haarlemse drukker Laurens Janszoon Coster, Desiderius Erasmus, de cartografen Gerardus Mercator en Abraham Ortelius, de schilders Peter Paul Rubens (die in de eerste helft van de 19de eeuw ook in de Noordelijke Nederlanden werd aanzien als de grootste schilder uit de geschiedenis van de Nederlanden), Rembrandt van Rijn en Adriaen van der Werff en de Leidse arts Herman Boerhaave.
Ten slotte werd ook de Luikse componist Andrxe9 Grxe9try (Luik 1741-Parijs 1813) in de lijst van geportretteerden opgenomen. Hij is de enige die op geen enkele manier nxf3ch met de 16de-eeuwse Nederlanden, nxf3ch met de Noord-Nederlandse geschiedenis geassocieerd kan worden. Grxe9try verliet Luik al op 19-jarige leeftijd en zijn loopbaan speelde zich voornamelijk af in Italixeb, Zwitserland en Parijs. De Franse koningin Marie-Antoinette was de doopmeter van een van zijn kinderen en door Napoleon werd hij benoemd tot Chevalier in de Orde de la Lxe9gion dx92honneur. Waarschijnlijk werd hij toch in de reeks opgenomen omdat enerzijds een Luikenaar niet kon ontbreken en anderzijds ook een componist in de reeks thuishoorde. Muziek werd in de 19de eeuw immers als de meest verheven kunstvorm beschouwd. Voor portrettering in de Zaal der 17 Provincixebn kon vermoedelijk geen geschikte componist gevonden worden in de Noord-Nederlandse geschiedenis. Jan Pieterszoon Sweelinck (1562-1621) die daarvoor in aanmerking had kunnen komen was rond 1830 niet algemeen bekend.

Het portret van Karel V (1500-1558) kreeg niet toevallig een prominente plaats naast Willem van Oranje (1533-1584) en diens zoon Maurits. Koning Willem I (1772-1843) meende immers dat hij met zijn eenmakende opdracht in directe lijn stond met Karel V. In een toespraak voor de Staten-Generaal op 21 september 1815 verwees hij daarnaar: x93Karel V was overtuigd dat de Nederlanders niet alleen moesten gehoorzamen aan dezelfde soeverein, maar ook door dezelfde wetten moesten bestierd worden. Nochtans heeft hij zijn leven niet kunnen toewijden aan dit heilzaam werk; en in plaats van deze vereniging, die hij en zijn kwekeling Willem de Zwijger verlangd hadden, moest men zich welhaast aan een droevige scheiding onderwerpen.x94 De koning kan niet vermoed hebben hoe profetisch zijn woorden wel waren x85

Scheiding
In mei 1829 maakte Willem een officixeble rondreis door zijn Belgische provincies. Hij wilde zelf kunnen inschatten hoe ernstig er de bezwaren waren die tegen zijn beleid meer en meer de kop op staken. De Belgen verweten hem namelijk een antiliberaal en antikatholiek beleid, een onevenwichtige verdeling van de belastingheffing tussen Noord en Zuid, een beknotting van de persvrijheid en een eenzijdig taalbeleid (de Franstalige provincies verzetten zich tegen pogingen om het Nederlands,x96 x93une langue pour ainsi dire inconnue en Europex94, aan hen op te dringen). Maar tijdens zijn bezoek aan Antwerpen, waar de economische bezwaren dankzij de florerende havenactiviteiten minder uitgesproken waren dan in de rest van het land, werd de koning goed afgeschermd van potentixeble criticasters. Hij werd niet geconfronteerd met een tegen zijn beleid gerichte petitie die tijdens zijn bezoek in Antwerpen rondging en hij reisde gerustgesteld en opgetogen verder.
De liberale krant le Courrier des Pays Bas had het voorspeld: x93er is grootelyks te vrezen dat hij [= Willem] x85 geduerende zijn reys meer zal omringd zijn door staetslieden, die op het budget leven, en door de industrieelen, die een aendeeltje hebben in het miljoen der nationale nyverheid , dan door eenvoudige schatpligtigen, die met eene hand, ja met twee tegelyk betaelen, zonder een enkel duytje van het budget of het nyvermiljoen te trekken x85x94 (geciteerd in Den Antwerpenaer van 3 juni 1829).
Of, zoals Floris Prims het omschrijft: x93zyn bezoek eindigde gelijk dat van eenen inspecteur, die alles natuerlyck in orde vindt, wanneer hy van zyne komst voorop berigt heeft.x94

Willemx92s initiatief een paar maanden later, tot het versieren van de Zaal der Zeventien Provincixebn met een iconografie die de Oranjedynastie verheerlijkte, toont goed aan hoe de ware aard van de problemen hem ontging.
Het werk aan de inrichting van de zaal duurde tot juli 1830. Nauwelijks een maand later brak in Brussel de Belgische revolutie uit. In oktober plaatste de prins van Oranje (de latere Nederlandse koning Willem II ) zichzelf vanuit het Antwerpse Koninklijk Paleis, in een laatste wanhoopspoging, aan het hoofd van de opstandelingen. Hij wilde immers graag zelf koning der Belgen worden. Dat was niet aanvaardbaar, noch voor koning Willem I, zijn vader, noch voor de Belgen. De kroonprins zag zich dan ook genoodzaakt de benen te nemen naar Londen. Op 27 oktober 1830 kwam Antwerpen in handen van de Belgische patriotten, na twee gruwelijk bloedige dagen van hevige straatgevechten tot onder de ramen van de Zaal der Zeventien Provincixebn, waarbij de Nederlanders vanuit de citadel, waar zij zich hadden teruggetrokken, en vanaf hun oorlogsschepen op de Schelde urenlang de stad bombardeerden. Daarvan getuigt nog een andere Antwerpse herinneringsplek, minder prestigieus dan de Zaal der 17 Provincixebn: de huisgevel van het huidige Cafxe9 Bananax92s aan de Sint-Paulusplaats waarin tussen de ramen van de eerste en de tweede verdieping al meer dan 175 jaren lang een Nederlandse kanonskogel wordt gekoesterd.

Omdat de Belgen na deze gebeurtenissen vreesden dat de grote Europese mogendheden hen alsnog de Nederlandse kroonprins als koning zouden opdringen, bepaalden ze in november per decreet dat x93leden van het stamhuys van Oranje-Nassau voor altyd uyt alle magt of gezag in Belgixeb uitgesloten zynx94. Deze bepaling geldt nog steeds: ook nu nog zijn de leden van het Huis van Oranje de enige wereldburgers die bij wet van de Belgische troon worden uitgesloten.

Ondanks de verandering van regime, de tiendaagse veldtocht in 1831, de beschietingen die de Antwerpenaren vanuit de tot in het najaar van 1832 door de Nederlanders bezette citadel moesten ondergaan, de blokkade van de Schelde en het uitblijven tot in 1839 van de officixeble erkenning van Belgixeb door Nederland, werd de iconografie van de Zaal der Zeventien Provincixebn nooit gewijzigd. In 1831 werd het Koninklijk Paleis ter beschikking gesteld van de nieuwe Belgische dynastie, maar het werd door het koninklijk hof slechts sporadisch gebruikt, waardoor het niet echt de status had van een officixeble hofresidentie met de daarmee samenhangende verplichtingen qua decorum. Deels zal dit verklaren waarom de inrichting van de Hollandse Zaal niet werd aangepast. De historische verwijzingen naar het vorige regime verhoogden bovendien de grandeur van het gebouw en van haar gebruikers. Ook kunnen de orangistische sympathiexebn die in Antwerpen toch nog tot ca. 1836 voortleefden voor een bufferperiode gezorgd hebben, net als het feit dat de schepper van de zaal, Matthias Van Bree, ook na de Omwenteling de gerespecteerde directeur van de Antwerpse kunstenaarsacademie bleef, tot aan zijn dood in 1839. Van Bree en zijn medewerkers werden in oktober 1833 zelfs nog door de Belgische regering uitbetaald voor hun werk, van vxf3xf3r de revolutie, aan de Zaal der Zeventien Provincixebn.

Nog tot 1969 bleef het Koninklijk Paleis functioneren als Antwerpse residentie van de Belgische monarchie. Daarna werd het omgevormd tot een cultureel centrum. De Zaal der Zeventien Provincixebn werd enkel gebruikt voor tijdelijke tentoonstellingen, en haar oranje muren en haar versieringen waren daarbij door de tentoonstellingspanelen vaak aan het oog van het publiek onttrokken.
Momenteel wordt het paleis gerestaureerd, en dus ook de Zaal der Zeventien Provincixebn die daarna voor het eerst in al haar Hollandse splendeur door het publiek bewonderd zal kunnen worden. Als lieu de mxe9moire zal de zaal de bezoekers herinneren aan de korte periode van hereniging van de Nederlanden, onder de Oranjedynastie, xe9n aan de plotse, onverwachte en definitieve scheiding.

Gebruikte bronnen:
1. De 25 dagen van Antwerpen, Antwerpen, deel 15, p. 363-366
2. Debruyn, M., Het paleis op de Meir in Antwerpen: van particuliere woning tot keizerlijke en koninklijke verblijfplaats (Leuven, 2004).
3. Den Antwerpenaer (Antwerpen 1829).
4. Het Koninklijk Paleis: bouwer en bewoners (Antwerpen 1970)
5. Janssens, J., De helden van 1830. Feiten & mythes (Antwerpen 2005)
6. Mertens, F. en K.L. Torfs, Geschiedenis van Antwerpen, deel 7
7. Prims, F., Het Koninklijk Paleis te Antwerpen (Antwerpen 1931)
8. Prims, F., De geschiedenis van Antwerpen, Antwerpen, 1927-1949, deel VIII.
9. Rijksarchief Antwerpen, bundel J340A.

Bron: E-zine cultuurwetenschappen, 14-09-2008

Zaal XVII Provincixebn te Antwerpen is a post from lagelanden.web-log.nl.